Không gian nhà trồng phôi nấm hương vùng cao

Từ 20.000 phôi nấm đến HTX doanh thu hàng tỷ đồng

Từ 20.000 phôi nấm hương thử nghiệm ban đầu, HTX Nông nghiệp Yên Công (phường Thục Phán, tỉnh Cao Bằng) từng bước mở rộng sản xuất, hình thành 4 điểm nuôi trồng với tổng diện tích khoảng 1,5 ha, tạo việc làm cho hơn 20 lao động và đạt doanh thu trên 4 tỷ đồng mỗi năm.

20.000 phôi nấm thử nghiệm
1,5 ha 4 điểm nuôi trồng
>20 lao động có việc làm
>4 tỷ doanh thu mỗi năm
01 / VNBUSINESS / LONGFORM

Từ sản xuất nhỏ đến liên kết thị trường

Năm 2020, khi bắt đầu tìm hiểu nghề trồng nấm hương, chị Tạ Thị Thu Yên, Giám đốc HTX Nông nghiệp Yên Công, chưa có nhiều kinh nghiệm với lĩnh vực sản xuất còn khá mới ở địa phương. Chị quyết định thử nghiệm 20.000 phôi nấm.

Sau một thời gian chăm sóc, mô hình cho sản lượng hơn 8 tấn nấm tươi, mang lại lợi nhuận khoảng 150 triệu đồng sau khi trừ chi phí. Kết quả bước đầu giúp chị có thêm cơ sở để đầu tư bài bản hơn thay vì dừng lại ở quy mô sản xuất thử nghiệm.

Cuối năm 2020, HTX Nông nghiệp Yên Công được thành lập với 7 thành viên, vốn điều lệ 2 tỷ đồng. Từ những nhà xưởng ban đầu, HTX từng bước đầu tư máy sấy nấm, máy hấp khử trùng, máy nghiền, kho cấp đông và các thiết bị phục vụ sản xuất.

Quy trình cũng được HTX hoàn thiện từ xử lý giá thể, hấp thanh trùng, cấy phôi đến chăm sóc, thu hái và bảo quản nấm.

Nấm hương phát triển trên bịch phôi trong nhà xưởng

Đến tháng 9/2025, HTX đã phát triển 4 điểm nuôi trồng nấm hương với tổng diện tích khoảng 1,5 ha, doanh thu trên 4 tỷ đồng/năm, giải quyết việc làm cho hơn 20 lao động.

Ngoài nấm thương phẩm, đơn vị còn sản xuất phôi nấm cung ứng cho thị trường trong và ngoài tỉnh. Từ một mô hình khởi nghiệp nhỏ, HTX đã hình thành hệ thống sản xuất có quy mô, có lao động thường xuyên và thời vụ, từng bước tham gia sâu hơn vào thị trường nông sản.

Quy mô tăng trưởng & liên kết thị trường của HTX

20.000
Phôi nấm thử nghiệm (2020)
7
Thành viên • 2 tỷ vốn (cuối 2020)
1,5 ha
4 điểm nuôi trồng (9/2025)
>4 tỷ
Doanh thu/năm • >20 lao động
Năm 2020
> 8 tấn tươi
~150 triệu đồng lợi nhuận
Cuối năm 2020
2 tỷ đồng vốn
Thành lập HTX với 7 thành viên
Tháng 9/2025
> 4 tỷ đồng/năm
4 điểm • 1,5 ha • >20 lao động
Biểu đồ bước tiến giá trị kinh tế (triệu đồng / tỷ đồng theo mốc) Dữ liệu công bố theo giai đoạn
150 triệu Lợi nhuận 2020
2 tỷ đồng Vốn điều lệ cuối 2020
> 4 tỷ/năm Doanh thu 9/2025

Một trong những dấu mốc đáng chú ý của HTX Yên Công là khả năng mở rộng thị trường vượt ra ngoài địa bàn tỉnh Cao Bằng. Sản phẩm nấm hương hiện được phân phối tại một số hệ thống như Lotte, WinMart và các cửa hàng thực phẩm sạch ở Hà Nội, Thái Nguyên, Bắc Ninh, Hải Phòng.

Để tiếp cận được những kênh phân phối này, HTX không thể chỉ tập trung tăng sản lượng mà phải giải quyết đồng thời các yêu cầu về chất lượng, bảo quản và tính ổn định của nguồn cung.

Với nông sản tươi, khoảng cách từ nơi sản xuất đến điểm bán có thể ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng và giá trị thương mại. Vì vậy, việc đầu tư máy sấy, kho cấp đông và thiết bị chế biến, bảo quản có ý nghĩa quan trọng trong việc hạn chế hao hụt, kéo dài thời gian sử dụng và chủ động hơn trong tiêu thụ.

02 / VNBUSINESS / LONGFORM

Nâng cao giá trị sản xuất cho thành viên

Đặc biệt, HTX Yên Công đã xây dựng Chi nhánh số 2 tại khu vực Nà Phặc, tỉnh Thái Nguyên, với nhà xưởng trồng nấm tại thôn Phiêng Xỏm. Đây là khu vực có khí hậu mát mẻ, phù hợp với sinh trưởng của nấm hương.

Việc lựa chọn địa điểm sản xuất mới cho thấy HTX đã chú trọng hơn đến khai thác lợi thế điều kiện tự nhiên, thay vì chỉ mở rộng diện tích một cách cơ học.

Thực tế này cũng phản ánh sự thay đổi trong tư duy hoạt động của HTX. Nếu ở giai đoạn đầu, mục tiêu chủ yếu là tạo ra sản phẩm và tìm kiếm người mua thì khi quy mô lớn hơn, yêu cầu đặt ra là phải tổ chức sản xuất theo nhu cầu thị trường, kiểm soát chất lượng và duy trì khả năng cung ứng.

Cảnh quan vùng núi khí hậu mát mẻ phù hợp trồng nấm hương

Giá trị của HTX Yên Công không chỉ được thể hiện qua doanh thu hay diện tích nhà xưởng, mà còn ở khả năng tạo việc làm và thu nhập tại địa phương. Với hơn 20 lao động được giải quyết việc làm, mô hình góp phần tạo thêm cơ hội sinh kế, nhất là trong bối cảnh phát triển sản xuất nông nghiệp hàng hóa đòi hỏi nhiều công đoạn từ chuẩn bị nguyên liệu, chăm sóc, thu hoạch đến sơ chế và bảo quản.

Khác với sản xuất hộ gia đình nhỏ lẻ, mô hình HTX tạo điều kiện tập hợp nguồn lực, phân công lao động và tổ chức các khâu sản xuất theo quy trình thống nhất. Thành viên có cơ hội tham gia vào một tổ chức kinh tế có phương án hoạt động, cùng chia sẻ trách nhiệm và hưởng lợi từ kết quả sản xuất.

Khi HTX mở rộng quy mô, nhu cầu lao động cũng tăng lên, tạo thêm việc làm không chỉ trong khâu nuôi trồng mà cả các hoạt động hỗ trợ sản xuất, đóng gói và tiêu thụ.

Lợi thế tự nhiên, chuyển dịch tư duy & giá trị HTX

2 địa bàn sản xuất trọng điểm
Cao Bằng
Phường Thục Phán
Điểm khởi đầu từ 20.000 phôi nấm
Thái Nguyên
Nà Phặc • Thôn Phiêng Xỏm
Chi nhánh số 2 • Khí hậu mát mẻ
4 Điểm
nuôi trồng
1,5 ha Tổng diện tích
Chuyển dịch tư duy sản xuất
Giai đoạn đầu
Tạo ra sản phẩm Tìm kiếm người mua
Khi quy mô lớn hơn
Theo nhu cầu thị trường Kiểm soát chất lượng Duy trì cung ứng

Giám đốc HTX Tạ Thị Thu Yên cho biết, từ 20.000 phôi nấm ban đầu đến 4 điểm nuôi trồng như hiện nay là quá trình vừa làm vừa học hỏi, tích lũy kinh nghiệm.

Khó khăn lớn nhất trong những năm đầu là thiếu kiến thức kỹ thuật, nguồn vốn đầu tư và thị trường tiêu thụ. Khi sản xuất mở rộng, người đứng đầu HTX không thể chỉ quan tâm đến kỹ thuật trồng nấm mà còn phải tính toán phương án kinh doanh, tổ chức lao động, kiểm soát chất lượng và tìm kiếm đối tác tiêu thụ.

Theo chị Yên, muốn HTX phát triển lâu dài phải từng bước đổi mới công nghệ, nâng chất lượng sản phẩm và chủ động hơn về thị trường. Mở rộng sản xuất cũng là cách tận dụng điều kiện khí hậu phù hợp với cây nấm, đồng thời tạo thêm không gian phát triển cho HTX.

03 / VNBUSINESS / LONGFORM

Nâng cao năng lực quản trị để phát triển bền vững

Một điểm đáng chú ý ở Yên Công là vai trò của nữ doanh nhân trong tổ chức và điều hành kinh tế tập thể. Từ một người mạnh dạn thử nghiệm mô hình sản xuất mới, chị Yên đã chuyển sang đảm nhận nhiều công việc của người quản trị doanh nghiệp, như quyết định đầu tư, tổ chức sản xuất, điều hành lao động, xây dựng sản phẩm và phát triển thị trường.

Theo đánh giá về mô hình, Yên Công đã hình thành hướng sản xuất tương đối rõ, biết khai thác lợi thế của nấm hương, chủ động đầu tư thiết bị và từng bước mở rộng thị trường.

Tuy nhiên, khi quy mô ngày càng lớn, những yêu cầu về vốn, công nghệ, tiêu chuẩn chất lượng và quản trị cũng trở nên khắt khe hơn. HTX cần tiếp tục hoàn thiện năng lực quản lý, xây dựng thương hiệu và phát triển các sản phẩm có giá trị gia tăng cao thay vì phụ thuộc chủ yếu vào tiêu thụ nấm tươi.

Nấm hương tươi và khô được sơ chế bảo quản

Thực tế, đây cũng là thách thức chung của nhiều HTX khi chuyển từ sản xuất nhỏ lẻ sang kinh doanh hàng hóa. Có sản phẩm phù hợp với thị trường mới chỉ là điều kiện ban đầu; để đứng vững trong hệ thống phân phối, HTX phải duy trì chất lượng đồng đều, bảo đảm sản lượng, kiểm soát chi phí và xây dựng được niềm tin với đối tác.

Bài toán nguồn vốn cũng cần được giải quyết để các kế hoạch mở rộng không tạo áp lực quá lớn lên dòng tiền và hiệu quả hoạt động của HTX.

Khung quản trị, thách thức & 4 trụ cột bền vững

HTX

Từ câu chuyện của HTX Yên Công có thể thấy, khi được tổ chức theo hướng sản xuất hàng hóa, kinh tế tập thể có khả năng tạo ra những giá trị vượt khỏi phạm vi từng hộ gia đình. HTX vừa tập hợp nguồn lực, tổ chức việc làm, vừa kết nối sản xuất với thị trường, góp phần nâng giá trị nông sản và tạo thêm động lực phát triển kinh tế địa phương.

Hành trình từ 20.000 phôi nấm đến một HTX có doanh thu hàng tỷ đồng mỗi năm chưa phải đích đến cuối cùng. Nhưng những kết quả đã đạt được cho thấy hướng đi đáng chú ý, khi lấy sản xuất làm nền tảng, đầu tư công nghệ để nâng chất lượng, lấy thị trường làm định hướng và lấy hiệu quả kinh tế làm thước đo.

Khi tiếp tục giải quyết tốt bài toán quản trị, vốn và thương hiệu, Yên Công có thêm cơ sở để mở rộng hoạt động, đồng thời tạo ra sinh kế ổn định hơn cho người lao động và thành viên HTX.