Trong bối cảnh chuyển đổi số đang trở thành trục phát triển xuyên suốt của nền kinh tế, khu vực kinh tế hợp tác, đặc biệt là các HTX nông nghiệp, không thể đứng ngoài dòng chảy này. Thực tế cho thấy, chuyển đổi số trong HTX không chỉ là câu chuyện công nghệ, mà là bài toán tổng hợp về nhận thức, năng lực quản trị, nguồn lực con người và sự đồng hành của hệ thống chính sách.
Chuyển đổi số chỉ vừa được kích hoạt
Kết quả khảo sát nhu cầu ứng dụng phần mềm tại hơn 2.500 HTX trên cả nước của Sorimachi Việt Nam mới đây đã phác họa khá rõ bức tranh hiện trạng, đồng thời chỉ ra những “điểm nghẽn” và hướng đi cần thiết cho quá trình chuyển đổi số trong khu vực kinh tế hợp tác.
Một số địa phương có số lượng HTX tham gia khảo sát cao
Dữ liệu cho thấy phần lớn HTX có quy mô nhỏ và vừa, với gần 60% HTX có dưới 50 thành viên. Đây là cấu trúc phổ biến nhưng cũng chính là yếu tố khiến năng lực quản trị, khả năng đầu tư công nghệ và tiếp cận các giải pháp số còn tương đối hạn chế.
Đáng chú ý, kết quả khảo sát cho thấy hiện chỉ có 43% HTX cho biết đã sử dụng phần mềm trong quản lý hoặc sản xuất, trong khi 57% vẫn vận hành hoàn toàn thủ công. Con số này phản ánh rõ thực tế chuyển đổi số trong HTX nông nghiệp vẫn đang ở giai đoạn khởi đầu.
Thực trạng sử dụng phần mềm trong HTX
57% HTX chưa sử dụng phần mềm
Khó khăn khi áp dụng công nghệ thông tin
Khoảng cách lớn nhất hiện nay không nằm ở hạ tầng công nghệ, mà ở con người và nguồn lực. Thiếu nhân lực am hiểu máy tính là rào cản lớn nhất, với hơn 1.500 lượt lựa chọn, vượt xa các khó khăn về hạ tầng internet hay kỹ thuật. Điều này cho thấy, chuyển đổi số trong HTX trước hết là bài toán tổ chức và năng lực vận hành, chứ chưa phải bài toán công nghệ cao.
Một trong những kết quả nổi bật nhất trong cuộc khảo sát của Sorimachi Việt Nam là nhu cầu rất cao đối với phần mềm kế toán HTX. Với 1.752 lượt lựa chọn, kế toán trở thành mảng được HTX quan tâm hàng đầu, vượt xa các ứng dụng liên quan đến sản xuất, bán hàng hay thương mại điện tử.
Các loại phần mềm HTX quan tâm
Nhu cầu về phần mềm kế toán của các HTX không khó lý giải. Trong bối cảnh yêu cầu minh bạch tài chính, tuân thủ pháp luật và chế độ báo cáo ngày càng chặt chẽ, kế toán là “xương sống” của quản trị HTX.
Việc ưu tiên số hóa kế toán cho thấy HTX đang tiếp cận chuyển đổi số theo hướng “từ trong ra ngoài”, trước hết là chuẩn hóa quản lý nội bộ, sau đó mới từng bước mở rộng sang số hóa sản xuất, truy xuất nguồn gốc và kết nối thị trường. Cách tiếp cận của HTX được đánh giá là thận trọng nhưng phù hợp với đặc thù của khu vực kinh tế hợp tác, nơi tính tuân thủ và ổn định tổ chức được đặt lên hàng đầu.
Chuyển đổi số không thể “đơn lẻ”
Bên cạnh nhu cầu về phần mềm kế toán, kết quả thăm dò cho thấy 73% HTX bày tỏ nhu cầu liên kết dữ liệu giữa kế toán – sản xuất – bán hàng. Dù mức độ triển khai thực tế còn hạn chế, nhưng tư duy về quản trị tổng thể và liên thông dữ liệu đã bắt đầu hình thành. Đây là nền tảng quan trọng để HTX từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị, nâng cao khả năng truy xuất, minh bạch và kết nối thị trường.
Tuy nhiên, tỷ lệ HTX “chưa xác định rõ nhu cầu” vẫn còn khá lớn, cho thấy sự phân hóa rõ rệt về mức độ sẵn sàng chuyển đổi số giữa các vùng, các nhóm HTX. Điều này đặt ra yêu cầu không thể áp dụng một mô hình triển khai đồng loạt, mà cần tiếp cận theo lộ trình, theo mức độ trưởng thành số của từng nhóm HTX.
Lợi ích mong muốn khi sử dụng phần mềm
Nếu phải chọn ra một yếu tố mang tính quyết định cho thành công của chuyển đổi số HTX, thì đó chính là đào tạo và hỗ trợ thực hành. Gần 2.000 HTX mong muốn được tập huấn, hướng dẫn sử dụng phần mềm, vượt xa nhu cầu hỗ trợ tài chính hay kỹ thuật thuần túy. Điều này cho thấy HTX không thiếu quyết tâm, mà thiếu “người dẫn đường”.
Đáng chú ý, khi được hỏi riêng về vai trò của Sorimachi Việt Nam, nhiều HTX kỳ vọng doanh nghiệp không chỉ cung cấp phần mềm, mà còn đóng vai trò cầu nối với hệ thống Liên minh HTX và các cơ quan quản lý. Đây là một kỳ vọng mang tính cấu trúc, phản ánh nhu cầu về một hệ sinh thái chuyển đổi số HTX, trong đó doanh nghiệp công nghệ, Liên minh HTX và Nhà nước cùng tham gia, cùng chịu trách nhiệm.
Thực tế cũng cho thấy, hiện nay giám đốc và kế toán đang là hai nhóm nhân sự “gánh” chuyển đổi số tại HTX. Tỷ lệ cán bộ kỹ thuật chuyên trách còn rất thấp, đặt ra yêu cầu các giải pháp phần mềm phải thực sự đơn giản, dễ dùng, phù hợp với trình độ và điều kiện thực tế của HTX nông nghiệp.
Nhu cầu hỗ trợ khi triển khai phần mềm
Đặc biệt, các ý kiến bổ sung từ HTX cho thấy một điểm chung chuyển đổi số được nhìn nhận như một quá trình tổng thể, đòi hỏi đồng thời hỗ trợ về tài chính, đào tạo thực hành, giải pháp phù hợp và sự đồng hành của hệ thống chính sách.
Với nhiều HTX quy mô nhỏ, việc tự đầu tư phần mềm và hạ tầng vẫn là thách thức lớn nếu thiếu các gói hỗ trợ, ưu đãi và định hướng rõ ràng.
Từ góc độ chính sách, kết quả khảo sát cho thấy chuyển đổi số HTX không thể chỉ dừng ở các khẩu hiệu hay mục tiêu chung chung. Điều HTX cần là những mô hình mẫu, những lộ trình cụ thể, bắt đầu từ kế toán, từng bước mở rộng sang quản trị sản xuất và thị trường, gắn chặt với vai trò hỗ trợ của Liên minh HTX Việt Nam, Liên minh HTX các cấp và các đối tác công nghệ.